ಸೊರಬ ತಾಲೂಕಿನ ಚಂದ್ರಗುತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆರಂಭಿಕ ಕಾಲದ ಅಪೂರ್ವ ವೀರಗಲ್ಲು ಶಾಸನ ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ. ಕ್ರಿ.ಶ. 1350ರ ಈ ಶಾಸನವು, ಆರಗದ ಅರಸರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿ ಮಡಿದ ಸಂಡದ ಹಾಲಪ್ಪ ಎಂಬ ಯೋಧನ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಶೋಧನೆಯು ಮಲೆನಾಡಿನ ಇತಿಹಾಸದ ಮೇಲೆ ಹೊಸ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲಿದೆ.
ಶಿವಮೊಗ್ಗ: ಸೊರಬ ತಾಲೂಕಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವದ ತಾಣವಾದ ಚಂದ್ರಗುತ್ತಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆರಂಭಿಕ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಅಪೂರ್ವ ವೀರಗಲ್ಲು ಶಾಸನವೊಂದು ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಮಹತ್ವದ ಶೋಧನೆ ಮಲೆನಾಡಿನ ಇತಿಹಾಸ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲಿದ್ದು, ಸಂಶೋಧಕರಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಕುತೂಹಲ ಮೂಡಿಸಿದೆ. ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟೊಂದು ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಶಾಸನಗಳು ಇದುವರೆಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗಿರದ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ಈ ಪತ್ತೆ ವಿಶೇಷ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ.
ಸ್ಥಳೀಯರಿಂದ ಗುರುತು
ಚಂದ್ರಗುತ್ತಿ ಬೆಟ್ಟದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಈ ವೀರಗಲ್ಲು ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯರಾದ ಯಶವಂತಪ್ಪ ಮಾಸ್ತರ್ ಅವರು ಇದನ್ನು ಮೊದಲು ಗುರುತಿಸಿ ಸಂಶೋಧಕರ ಗಮನಕ್ಕೆ ತಂದಿದ್ದಾರೆ. ಸುಮಾರು 195 ಸೆಂ.ಮೀ. ಎತ್ತರ ಹಾಗೂ 68 ಸೆಂ.ಮೀ. ಅಗಲ ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಬೃಹತ್ ವೀರಗಲ್ಲು ಕ್ರಿ.ಶ. 1350ರ ಕಾಲಘಟ್ಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.
ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಸಾಲುಗಳ ಶಾಸನವಿದ್ದು, ಕಾಲಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಕೆಲವು ಅಕ್ಷರಗಳು ಮಸುಕಾಗಿದ್ದರೂ ಸಂಶೋಧಕರು ಲಿಪಿಯನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಓದಿ ಅದರ ಅರ್ಥೈಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.
ಕಲಾತ್ಮಕ ಕೆತ್ತನೆಗಳ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ
ಈ ವೀರಗಲ್ಲನ್ನು ಐದು ಸುಂದರ ಪಟ್ಟಿಕೆಗಳಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ವೀರನ ದೃಶ್ಯವಿದೆ. ನಂತರದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ವೀರ ಮರಣ ಹೊಂದಿದ ಬಳಿಕ, ಸುರಾಂಗನೆಯರು ಅವನನ್ನು ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುವ ಮೆರವಣಿಗೆಯ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಕಲಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಈ ಶಿಲ್ಪಕಲೆ ಆ ಕಾಲದ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಹಾಗೂ ವೀರರ ಗೌರವಪೂರ್ವಕ ಸ್ಮರಣೆಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯ
ಸಂಶೋಧಕರಾದ ರಮೇಶ್ ಹಿರೇಜಂಬೂರು ಮತ್ತು ಮಂಜಪ್ಪ ಚುರ್ಚುಗುಂಡಿ ಅವರ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ, ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಥಾಪಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ವೀರ ಹರಿಯಪ್ಪ ಒಡೆಯರ್ ಅವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಹೋದರ ಮಾರಪ್ಪ ಗುತ್ತಿ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದನು. ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆರಗದ ಅರಸರು ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿ ವೀರ ಮರಣ ಹೊಂದಿದ ಸಂಡದ ಹಾಲಪ್ಪ ಎಂಬ ಯೋಧನ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ಈ ವೀರಗಲ್ಲು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಶಾಸನವು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಅಂಕೋಲೆ ಹಾಗೂ ಪದುಮಲದೇವಿ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳ ಉಲ್ಲೇಖವಿದ್ದು, ಅಂದಿನ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ಗುತ್ತಿ ರಾಜ್ಯದ ಭೌಗೋಳಿಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಸಮುದ್ರ ತೀರದವರೆಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿತ್ತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇದು ಪೂರಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಚಂದ್ರಗುತ್ತಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ
ಚಂದ್ರಗುತ್ತಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಾಥ ಪಂಥದ ಪ್ರಮುಖ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಇದೀಗ ಪತ್ತೆಯಾದ ಈ ಶಾಸನವು ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆರಂಭಿಕ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಘರ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕುರಿತು ಅಮೂಲ್ಯ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇತಿಹಾಸ ಸಂಶೋಧಕ ಶ್ರೀಪಾದ ಬಿಚ್ಚುಗತ್ತಿ ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಂತೆ, ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಶೋಧಕಾರ್ಯ ಕೈಗೊಂಡರೆ ಅನೇಕ ನಿಗೂಢ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಗತಿಗಳು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬರಬಹುದಾಗಿದೆ.
ಶೋಧಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವರು
ಈ ಮಹತ್ವದ ಶೋಧಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧಕ ಶ್ರೀಪಾದ ಬಿಚ್ಚುಗತ್ತಿ, ಯಶವಂತಪ್ಪ ಮಾಸ್ತರ್, ಸ್ಥಳೀಯ ವರದಿಗಾರ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಎನ್. ಚಂದ್ರಗುತ್ತಿ ಹಾಗೂ ರವಿ ಉಪಸ್ಥಿತರಿದ್ದರು. ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಪತ್ತೆ ಮಲೆನಾಡಿನ ಇತಿಹಾಸ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದು, ಚಂದ್ರಗುತ್ತಿಯನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಗುರುತಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ.
