1510ರಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ವಶವಾದ ಗೋವಾ, ಅವರ ಪ್ರಬಲ ನೌಕಾ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆಯಿಂದಾಗಿ ಮೊಘಲರು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಿಂದ ಹೊರಗುಳಿಯಿತು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ತನ್ನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡ ಗೋವಾ, 1961ರಲ್ಲಿ ‘ಆಪರೇಷನ್ ವಿಜಯ್’ ಮೂಲಕ ಭಾರತದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಂಡಿತು.
ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮೊಘಲರು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ದೊಡ್ಡ ಭಾಗವನ್ನು ಆಳಿದರು. ಆದರೆ, ಗೋವಾ ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಕರಾವಳಿ ರಾಜ್ಯವು ಈ ಎರಡೂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಎಂದಿಗೂ ಒಳಪಡಲಿಲ್ಲ. ತನ್ನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕ ಸ್ಥಳದಿಂದಾಗಿ ಗೋವಾ ಮೊಘಲರ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷರ ನಿಯಂತ್ರಣದಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿತ್ತು.
ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಆರಂಭ
1510ರಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ಗೋವಾವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಕೇಂದ್ರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಗೋವಾದ ಬಂದರು ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ ಇದು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಶಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಆಕರ್ಷಣೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಮೊಘಲರು ಭಾರತದ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗವನ್ನು ಆಳಿದರೂ, ಗೋವಾ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ದೃಢ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಿತು. ಮೊಘಲರು ಹಲವು ಬಾರಿ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಒತ್ತಡ ಹೇರಿದರೂ, ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ನೌಕಾ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದಿಂದಾಗಿ ಗೋವಾವನ್ನು ಕೈವಶ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.
ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲೂ ಗೋವಾ ಸ್ವತಂತ್ರ
17 ರಿಂದ 19ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಆದರೆ, ಗೋವಾ ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿಯಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷರು ಮತ್ತು ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ನಡುವಿನ ಒಪ್ಪಂದಗಳಿಂದಾಗಿ ಗೋವಾ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಗೋವಾದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸ್ಥಳ, ಸಮುದ್ರ ಶಕ್ತಿ, ಮತ್ತು ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಆಡಳಿತ ನೀತಿಗಳು ಇದನ್ನು ಮೊಘಲರ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷರಿಂದ ದೂರವಿರಿಸಿತು.
ಗೋವಾದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುರುತು
ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ಗೋವಾದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಆಡಳಿತ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ಇದರಿಂದ ಗೋವಾ ತನ್ನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುರುತನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡಿತು. 1947ರಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಬ್ರಿಟಿಷರಿಂದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಗಳಿಸಿದರೂ, ಗೋವಾ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿಯಿತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, 1961ರಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಆಪರೇಷನ್ ವಿಜಯ್ ಎಂಬ ಸಶಸ್ತ್ರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಮೂಲಕ ಗೋವಾವನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿತು.
ಗೋವಾದ ಇತಿಹಾಸವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಪರೂಪದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಮೊಘಲರ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಗಾಗದೆ ತನ್ನ ಸ್ವತಂತ್ರ ಗುರುತನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಇದು ಗೋವಾದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ, ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಆಡಳಿತದ ದೃಢತೆ, ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಫಲವಾಗಿದೆ.
