ಬಾರಾಬತಿ ಕೋಟೆಯು ಒಡಿಶಾದ ಕಟಕ್ನಲ್ಲಿರುವ ಸೋಮವಂಶಿ (ಕೇಸರಿ) ರಾಜವಂಶದ ಮರಕಟ ಕೇಸರಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಕೋಟೆಯಾಗಿದೆ. ಕೋಟೆಯ ಅವಶೇಷಗಳು ಅದರ ಕಂದಕ, ದ್ವಾರ ಮತ್ತು ಒಂಬತ್ತು ಅಂತಸ್ತಿನ ಅರಮನೆಯ ಮಣ್ಣಿನ ದಿಬ್ಬದೊಂದಿಗೆ ಉಳಿದಿವೆ.
ಬಾರಾಬತಿ ಕೋಟೆಯು ಒಡಿಶಾದ ಕಟಕ್ನಲ್ಲಿರುವ ಸೋಮವಂಶಿ (ಕೇಸರಿ) ರಾಜವಂಶದ ಮರಕಟ ಕೇಸರಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಕೋಟೆಯಾಗಿದೆ. ಕೋಟೆಯ ಅವಶೇಷಗಳು ಅದರ ಕಂದಕ, ದ್ವಾರ ಮತ್ತು ಒಂಬತ್ತು ಅಂತಸ್ತಿನ ಅರಮನೆಯ ಮಣ್ಣಿನ ದಿಬ್ಬದೊಂದಿಗೆ ಉಳಿದಿವೆ. ಈ ಕೋಟೆಯು ಕಟಕ್ನ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ಸುಮಾರು 8 ಕಿ.ಮೀ ದೂರ, ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಮಹಾನದಿ ನದಿ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಅದರ ಉಪನದಿಯಾದ ಕಥಜೋಡಿಯಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಡೆಲ್ಟಾದ ತುದಿಯಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 14.62 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ.
ಸಾಮಾನ್ಯ ಯುಗ 987ರಲ್ಲಿ ಸೋಮವಂಶಿ ರಾಜವಂಶದ ವಂಶಾವಳಿಯ ದೊರೆ ಮಹಾರಾಜ ಮರ್ಕಟ ಕೇಶರಿ ಅವರು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಟಕ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಕಟಕ್ ಅನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಕಲ್ಲಿನ ಒಡ್ಡು ನಿರ್ಮಿಸುವಾಗ ಬಾರಾಬತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಈ ಕೋಟೆಯು ಚೌಕಾಕಾರದ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದು 102 ಎಕರೆ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ 10 ಮೀಟರ್ ಅಗಲ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ 20 ಮೀಟರ್ ಅಗಲದ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಸುಸಜ್ಜಿತ ಕಂದಕದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ.
ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಇಡೀ ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆ ಕಾಣೆಯಾಗಿದೆ. 1915 ರಿಂದ ಇದರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಭಾರತದ ಪುರಾತತ್ವ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಸಂರಕ್ಷಿತ ತಾಣವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದೆ. ಕೋಟೆಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಟ್ಯಾಂಕ್ ಹೊಂದಿರುವ ಎತ್ತರದ ದಿಬ್ಬವಿತ್ತು. ಈಗ ಈ ಸ್ಥಳವು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಅತಿಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದೆ.
ಪುರಾತತ್ವ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಿಂದ ಉತ್ಖನನ
ದಿಬ್ಬದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ, ಶಾಹಿ ಮಸೀದಿ ಇದೆ ಮತ್ತು ತೊಟ್ಟಿಯ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಹಜರತ್ ಅಲಿ ಬುಖಾರಿ ಅವರ ಮಜರ್ (ಸಮಾಧಿ) ಇದೆ. 1989ರಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೋಟೆಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ದಿಗಂತವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಿಂದ ಉತ್ಖನನ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಡಿ.1.1989 ರಂದು ಭಾರತದ ಪುರಾತತ್ವ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಿಂದ ಉತ್ಖನನವು ಖೊಂಡಲೈಟ್ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಚೌಕಾಕಾರದ ರಚನೆಯಾದ ಅರಮನೆಯ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿತು.
